Η ιδέα ότι ο κόσμος που αντιλαμβανόμαστε ίσως δεν είναι απολύτως πραγματικός δεν γεννήθηκε με τον κινηματογράφο. Πολύ πριν το «The Matrix» και το «The Truman Show» κάνουν το κοινό να αναρωτηθεί για τη φύση της πραγματικότητας στα τέλη της δεκαετίας του ’90, επιστήμονες και φιλόσοφοι προβληματίζονταν ήδη για το ίδιο ενδεχόμενο.
Σήμερα, ωστόσο, το ερώτημα μοιάζει να επιστρέφει πιο έντονα από ποτέ. Η ταχύτατη εξέλιξη της τεχνολογίας, ιδιαίτερα στην τεχνητή νοημοσύνη και στη δημιουργία ρεαλιστικών εικόνων και βίντεο, κάνει την ιδέα ενός τεχνητά κατασκευασμένου κόσμου να μην φαίνεται πλέον τόσο απίθανη όσο παλαιότερα.
Όταν η επιστήμη εξετάζει το ενδεχόμενο
Ο Αμερικανός αστροφυσικός Neil deGrasse Tyson έχει σχολιάσει στο παρελθόν ότι, εφόσον η ανθρωπότητα δεν διαθέτει ακόμη την τεχνολογία για να δημιουργήσει μια πλήρη προσομοίωση σύμπαντος, υπάρχει ένα παράδοξο συμπέρασμα. Αν μια τέτοια δυνατότητα είναι θεωρητικά εφικτή για έναν πιο εξελιγμένο πολιτισμό, τότε η πιθανότητα να βρισκόμαστε ήδη μέσα σε μια τέτοια προσομοίωση ίσως είναι μεγαλύτερη απ’ όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε.
Το σενάριο αυτό επανέρχεται στο προσκήνιο μέσα από τη δουλειά ενός ερευνητή του Πανεπιστημίου του Πόρτσμουθ, ο οποίος θεωρεί ότι υπάρχουν ενδείξεις που οδηγούν προς αυτή την κατεύθυνση.
Η ιδέα μιας ψηφιακής πραγματικότητας
Ο φυσικός Melvin Vopson εξετάζει την πιθανότητα το σύμπαν να μην είναι αποτέλεσμα θεϊκής δημιουργίας ή καθαρά φυσικών διαδικασιών, αλλά μια μορφή ψηφιακής κατασκευής. Για να εξηγήσει την ιδέα του, χρησιμοποιεί συχνά ως παράδειγμα την κινηματογραφική υπόθεση του «The Matrix».
Το 2022 έγραψε:
«Στη φυσική υπάρχουν νόμοι που διέπουν όλα όσα συμβαίνουν στο σύμπαν, για παράδειγμα το πώς κινούνται τα αντικείμενα, πώς ρέει η ενέργεια κτλ. Τα πάντα βασίζονται στους νόμους της φυσικής. Ένας από τους πιο ισχυρούς νόμους είναι ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής, ο οποίος ορίζει ότι η εντροπία (θεμελιώδης φυσική έννοια που μετρά την αταξία, την τυχαιότητα ή την έλλειψη οργάνωσης σε ένα σύστημα, αποτελώντας μέτρο της μη αναστρέψιμης εξέλιξής του) μπορεί μόνο να αυξάνεται ή να παραμένει ίδια, αλλά ποτέ να μειώνεται».
Ο ίδιος επισημαίνει ότι σε ορισμένα συστήματα πληροφορίας φαίνεται να συμβαίνει κάτι διαφορετικό. Η πληροφορία, όπως υποστηρίζει, δεν συμπεριφέρεται πάντα όπως προβλέπει η θερμοδυναμική, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις μειώνεται ή σταθεροποιείται όταν ένα σύστημα φτάνει σε ισορροπία.
Το πρόβλημα της εντροπίας
Από αυτή την παρατήρηση, ο Vopson προτείνει ότι ίσως υπάρχει μια επιπλέον μορφή εντροπίας που δεν έχει ακόμη κατανοηθεί πλήρως. Σύμφωνα με τη θεωρία του, αυτή η «εντροπία της πληροφορίας» θα μπορούσε να λειτουργεί ως μηχανισμός που διατηρεί το σύμπαν σε ισορροπία, αποτρέποντας την πλήρη αποδιοργάνωση.
Σε άρθρο του στο «The Conversation», σημειώνει:
«Ξέρουμε ότι το σύμπαν διαστέλλεται χωρίς απώλεια ή κέρδος θερμότητας, κάτι που απαιτεί η συνολική εντροπία του σύμπαντος να παραμένει σταθερή. Ωστόσο, γνωρίζουμε επίσης από τη θερμοδυναμική ότι η εντροπία πάντα αυξάνεται. Υποστηρίζω ότι αυτό δείχνει πως πρέπει να υπάρχει μια άλλη εντροπία (η εντροπία της πληροφορίας) για να εξισορροπεί αυτή την αύξηση.
Ένα υπερβολικά πολύπλοκο σύμπαν όπως το δικό μας, αν ήταν προσομοίωση, θα απαιτούσε ενσωματωμένη βελτιστοποίηση και συμπίεση δεδομένων, ώστε να μειωθεί η υπολογιστική ισχύς και ο αποθηκευτικός χώρος που χρειάζονται για να ”τρέξει” η προσομοίωση. Αυτό είναι ακριβώς που παρατηρούμε γύρω μας, σε ψηφιακά δεδομένα, βιολογικά συστήματα, μαθηματικές συμμετρίες και σε ολόκληρο το σύμπαν».
Οι αντιρρήσεις της επιστημονικής κοινότητας
Παρά το ενδιαφέρον που προκαλούν αυτές οι ιδέες, αρκετοί επιστήμονες αντιμετωπίζουν τη θεωρία της προσομοίωσης με μεγάλη επιφύλαξη. Κάποιοι μάλιστα υποστηρίζουν ότι υπάρχουν μαθηματικά επιχειρήματα που την καθιστούν πρακτικά αδύνατη.
Ο Dr Mir Faizal εξηγεί:
«Με βάση μαθηματικά θεωρήματα που σχετίζονται με την ατελή και απροσδιόριστη φύση ορισμένων συστημάτων, δείχνουμε ότι μια πλήρως συνεπής και ολοκληρωμένη περιγραφή της πραγματικότητας δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω υπολογισμών.
Απαιτείται μη αλγοριθμική κατανόηση, η οποία από τον ορισμό της βρίσκεται πέρα από την αλγοριθμική υπολογιστική διαδικασία και επομένως δεν μπορεί να προσομοιωθεί. Άρα αυτό το σύμπαν δεν μπορεί να είναι προσομοίωση».
Έτσι, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Ζούμε πράγματι σε έναν φυσικό κόσμο ή μέσα σε μια υπερβολικά εξελιγμένη ψηφιακή κατασκευή; Για την ώρα, η επιστήμη δεν έχει δώσει οριστική απάντηση. Κι ίσως αυτό είναι που κάνει τη συζήτηση ακόμη πιο γοητευτική.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;