Όταν η παραγωγικότητα γίνεται παγίδα για την ψυχική σου υγεία

Αν έχεις πιάσει τον εαυτό σου να μετρά την αξία του με βάση τη λίστα των υποχρεώσεων που ολοκλήρωσε μέσα στη μέρα και να αισθάνεται ενοχές ακόμη και όταν κάθεται για λίγο στον καναπέ, τότε ίσως έχεις βρεθεί μπροστά σε ένα φαινόμενο που όλο και περισσότεροι ειδικοί παρατηρούν τα τελευταία χρόνια. Η λεγόμενη “τοξική παραγωγικότητα” δεν είναι απλώς μια υπερβολική διάθεση για δουλειά. Είναι μια νοοτροπία που μπορεί να επηρεάσει βαθιά την ψυχική ισορροπία.

Από πού ξεκίνησε αυτή η πίεση

Αρκεί να θυμηθεί κανείς την περίοδο της πανδημίας. Ενώ ολόκληρος ο κόσμος περνούσε μια πρωτόγνωρη κρίση, πολλοί άνθρωποι ένιωσαν μια σχεδόν παράλογη ανάγκη να γεμίσουν τον χρόνο τους με δραστηριότητες. Άλλοι έμαθαν να φτιάχνουν ψωμί με προζύμι, άλλοι ξεκίνησαν μαθήματα ξένων γλωσσών, ενώ αρκετοί αποφάσισαν να μεταμορφώσουν το σπίτι τους από την αρχή μέχρι το τέλος.

Η ερώτηση όμως είναι απλή. Γιατί το να καθίσουμε για λίγο χωρίς να κάνουμε τίποτα φαινόταν πιο δύσκολο από την ίδια την κούραση;

Η απάντηση βρίσκεται σε μια βαθιά ριζωμένη κουλτούρα που μας έχει μάθει να ταυτίζουμε την προσωπική μας αξία με το πόσο παραγωγικοί είμαστε. Όταν γεμίζεις τον χρόνο σου με δραστηριότητες, νιώθεις για λίγο ότι έχεις τον έλεγχο και αποφεύγεις σκέψεις που σε αγχώνουν. Όταν όμως αυτή η ανάγκη μετατρέπεται σε μόνιμη κατάσταση και η ξεκούραση αρχίζει να μοιάζει με ενοχή, τότε η παραγωγικότητα παύει να είναι υγιής.

Τι σημαίνει πραγματικά «τοξική παραγωγικότητα»

Η τοξική παραγωγικότητα δεν αποτελεί επίσημη ψυχιατρική διάγνωση. Παρ’ όλα αυτά περιγράφει μια πολύ υπαρκτή εμπειρία. Πρόκειται για την εσωτερική πίεση που σε κάνει να πιστεύεις ότι πρέπει να είσαι συνεχώς απασχολημένος, διαφορετικά δεν αξίζεις αρκετά.

Η λογική αυτή συνδέεται στενά με την κουλτούρα του “hustle”, δηλαδή την ιδέα ότι η αδιάκοπη δουλειά είναι απόδειξη φιλοδοξίας και επιτυχίας. Στην πράξη όμως κρύβει μια πιο βαθιά πεποίθηση. Ότι η αξία ενός ανθρώπου μετριέται μόνο μέσα από αποτελέσματα και μετρήσιμα επιτεύγματα.

Τα σημάδια που δείχνουν ότι έχεις πέσει στην παγίδα

Υπάρχουν ορισμένες συμπεριφορές που λειτουργούν σαν προειδοποιητικά σημάδια. Πρώτα απ’ όλα, εμφανίζονται έντονες ενοχές κάθε φορά που χαλαρώνεις. Μια ταινία, ένας περίπατος ή ακόμη και λίγη ξεκούραση μπορεί να σου φαίνεται χαμένος χρόνος. Επιπλέον, η αυτοεκτίμησή σου αρχίζει να εξαρτάται από το πόσα πράγματα ολοκλήρωσες μέσα στη μέρα. Αν δεν τσεκάρεις αρκετές εκκρεμότητες, νιώθεις ότι δεν έκανες αρκετά. Συχνά αγνοείς βασικές ανάγκες του σώματος, όπως ο ύπνος ή η σωστή διατροφή, προκειμένου να τελειώσεις τη δουλειά σου. Η εξάντληση γίνεται κάτι που θεωρείς σχεδόν φυσιολογικό.

Ακόμη και στον ελεύθερο χρόνο σου δυσκολεύεσαι να μείνεις πραγματικά χαλαρός. Μπορεί να απαντάς σε επαγγελματικά μηνύματα την ώρα του φαγητού ή να σκέφτεσαι το επόμενο project ενώ βρίσκεσαι με την οικογένειά σου. Παράλληλα, εμφανίζεται μια μόνιμη εσωτερική ένταση. Το άγχος μπορεί να εκφραστεί με αϋπνία ή με ατελείωτο scrolling στο κινητό αργά το βράδυ, σαν ένας τρόπος να εκτονωθεί η πίεση που συσσωρεύτηκε μέσα στην ημέρα. Τέλος, οι προσωπικές σχέσεις συχνά περνούν σε δεύτερη μοίρα. Οι φίλοι ή η οικογένεια μπορεί να παρατηρούν ότι βρίσκεσαι μαζί τους, αλλά το μυαλό σου παραμένει αλλού.

Η σχέση με την τελειομανία και την εξουθένωση

Οι ειδικοί παρατηρούν ότι η τοξική παραγωγικότητα συνδέεται συχνά με την τελειομανία. Οι άνθρωποι που θέτουν εξαιρετικά υψηλά πρότυπα για τον εαυτό τους τείνουν να αισθάνονται ότι τίποτα δεν είναι αρκετό.

Αυτός ο φαύλος κύκλος μπορεί να οδηγήσει σταδιακά στο burnout. Η επαγγελματική εξουθένωση δεν είναι απλώς κούραση. Πρόκειται για μια βαθιά σωματική και συναισθηματική εξάντληση, που συνοδεύεται από απώλεια κινήτρου και έντονο κυνισμό απέναντι στη δουλειά.

Πώς μπορείς να επαναφέρεις την ισορροπία

Η αλλαγή μιας τέτοιας νοοτροπίας δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η κοινωνία συχνά επιβραβεύει την υπερβολική εργασία, γεγονός που κάνει ακόμη πιο δύσκολο να βάλεις όρια.

Ένα πρώτο βήμα είναι να αναρωτηθείς γιατί κάνεις κάθε νέα υποχρέωση. Είναι πράγματι σημαντική για τους στόχους σου ή απλώς νιώθεις την ανάγκη να αποδείξεις κάτι; Μικρές στιγμές συνειδητής παρουσίας μέσα στη μέρα μπορούν επίσης να βοηθήσουν. Ένα γεύμα χωρίς κινητό ή λίγα λεπτά χαλάρωσης χωρίς οθόνες είναι ένας τρόπος να θυμίσεις στον εαυτό σου ότι δεν χρειάζεται πάντα να παράγεις κάτι.

Εξίσου σημαντικό είναι να μάθεις να θέτεις όρια. Δεν χρειάζεται να αποδέχεσαι κάθε νέα υποχρέωση ή project που εμφανίζεται μπροστά σου. Και τέλος, ίσως το πιο σημαντικό. Η ξεκούραση δεν είναι χάσιμο χρόνου. Είναι βασική προϋπόθεση για να λειτουργεί σωστά το σώμα και το μυαλό.

Αν η ανάγκη για συνεχή δράση σε έχει κουράσει περισσότερο απ’ όσο σε γεμίζει, ίσως είναι η στιγμή να επαναπροσδιορίσεις τι σημαίνει πραγματικά επιτυχία. Γιατί η αξία ενός ανθρώπου δεν μετριέται με τα κουτάκια που τσεκάρει σε μια λίστα υποχρεώσεων. Μετριέται με την ποιότητα της ζωής που ζει.

Μάρθα Κατσαρού

Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;